Αύγουστος 1966 
Κατά την διάρκεια της 100ης επετείου του μεγάλου σηκωμού του 1866 διδάσκεται στο Ρέθυμνo (στον περίβολο του Τούρκικου σχολείου)  από το Εθνικό θέατρο σε σκηνοθεσία Αλ. Μινωτή το έργο του «
Ηφαίστειο» που αναφέρεται στο Ολοκαύτωμα του Αρκαδίου. 

  

 

  

 

Δείτε το πρόγραμμα εδώ 

 

Το Ηφαίστειο μέσα από τις "Αναμνήσεις" του γιατρού Γ. Αγγελιδάκη

 

Ακούστε όλο το θεατρικό έργο το  Ηφαίστειο όπως παίχτηκε στο ραδίοφωνο το 1966 από το θίασο του Εθνικού Θεάτρου με τους ίδιους ηθοποιούς πατώντας εδώ . 

Το "ΗΦΑΙΣΤΕΙΟ" τελειώνει με τα λόγια της ΔΟΞΑΣ

που υμνούσε το "ΑΡΚΑΔΙ"

Μικρή’ ναι η σάλπιγγά μου να χωρέσει

τ’ όνομα που γεννήθη από τις φλόγες,

κι ας είμαι η Δόξα, η φωνή των αιώνων.

 

Το ένα τρανό βουνό ας το δώσει τ’ άλλου

κι Αρκάδι ας αντηχήσουν οι αιθέρες

από τον Ψηλορείτη ως το Παγγαίο!

 

Ονόματα ιερά στον ουρανό σου

σαν ανοιξιάτικες βροντές κυλούνε,

παντοτινή μου Ελλάδα, χώρα ηρώων,

και τα φαράγγια σου βοή γιομίζουν!

 

Κι οι αγέρηδες σου, αντάμα με τα μύρα

των λουλουδιών, τους κρότους ταξιδεύουν

των πολέμων και βόγκους μαρτυρίων.

 

Μέσα στο πολυστέναχτο τραγούδι,

οι άλλες φωνές για μια στιγμή ας σιγήσουν

για ν’ ακουστεί το νέο μεγαλυνάρι!

 

Και μακρύτερα απ’ τ’ όρος το Παγγαίο,

όπου στέκουν βουνά στης γης απάνω,

ας το πάρουν τ’ Αρκάδι, να βογκήξουν

οι ουρανοί ως δε βογκήξανε ποτέ τους! 

Διακειμενικότητα στο "Ηφαίστειο" του Πρεβελάκη και στη "Νουμάνθια" του Cervades :Μια άποψη της Χρ. Δαμιανάκη 

 

βλ. Από την Ισπανία ως την ηρωική Νουμάνθια και το μεγαλώνυμο Αρκάδι

Ρεθυμνιώτικα Νέα, 13-7-2016

 

Από την πληθώρα των έργων της ευρωπαϊκής γραμματείας που μελέτησε ο Πρεβελάκης, αγάπησε ιδιαίτερα και μετέφρασε έργα της κλασικής και νεότερης ισπανικής λογοτεχνίας. Η προσήλωσή του στην ισπανική ποίηση και δραματουργία των νεοτέρων χρόνων και της εποχής του (πρώτο μισό του 20ου αιώνα) δεν συνιστά μόνο σημαντικό μέρος της μεταφραστικής του παραγωγής, αλλά και πηγή έμπνευσης του πρωτότυπου συγγραφικού έργου του. Από τις ανακοινώσεις του τόμου που επιμελήθηκα, Το Μεταφραστικό έργο του Παντελή Πρεβελάκη. Φιλολογική και ιστορική προσέγγιση (Αθήνα, Οι Εκδόσεις των Φίλων, 2014), οι οποίες υπογράφονται από τους Ισπανούς νεοελληνιστές Eusebi Ayensa Prat και Virginia Lopez Recio, καθώς και από το δικό μου «Εισαγωγικό Σημείωμα» και «Κατάλογος των Μεταφράσεων», γίνεται φανερό ότι τα έργα των ισπανών δραματουργών και ποιητών που μετέφρασε ο Πρεβελάκης, -όπως La vida es sueño (1635) του Pedro Calderón de la Barca, ή Los intereses creados(1907) του Jacinto Benavente- αποτελούν μέρη πνευματικής ακόμα και θεματικής ενότητας με το πρωτότυπο έργο του. Οι λόγοι που υπαγόρευσαν τις μεταφραστικές αυτές επιλογές του Πρεβελάκη από την ισπανική λογοτεχνία δεν έχουν ακόμα ερευνηθεί από την κριτική και τούτο το κενό θα μπορούσε να καλύψει μια μελλοντική εργασία, που θα ήθελα να αναλάβω ελπίζοντας στη συνεργασία του συναδέλφου Eusebi Ayensa Prat. Εκείνο που μπορεί να ειπωθεί με βεβαιότητα επί του παρόντος, είναι ότι η επιλογή κλασικών και νεότερων Ισπανών δραματουργών και ποιητών, που έκανε ο Πρεβελάκης, προσφέροντας στο ελληνικό θεατρικό και αναγνωστικό κοινό θεσπέσια και αντιπροσωπευτικά έργα του ισπανικού θεάτρου του 17ου και του 20ου αιώνα, καθώς και έργα της νεότερης ισπανικής ποίησης, αποκαλύπτουν πρωτίστως την εκλεκτική του συγγένεια όχι μόνο με την κλασική, αλλά και την νεότερη ισπανική ποίηση και διανόηση των αρχών του 20ου αιώνα και για την ακρίβεια με εκπροσώπους της «Νεοτερικότητας», όπως ήταν οι Juan Ramón Jiménez και José Ortega y Gasset, του «Regeneracionismo» όπως ήταν ο Miguel de Unamuno, ή τέλος του «Novecentismo», όπως ήταν ο José Ortega y Gasset.
Στους Ευρωπαίους κλασικούς δημιουργούς τον είχε οδηγήσει αναντίρρητα ο πόθος του να εξακοντίσει τη σκέψη του πέρα από την νεοελληνική πραγματικότητα, εμβαθύνοντας στη σπουδή του Ευρωπαϊκού Ανθρωπισμού, δια μέσου της μελέτης έργων της ισπανικής, αλλά και της γαλλικής λογοτεχνίας, και μεταφράζοντάς τα. Πρωτοπόροι του Ισπανικού Μπαρόκ, όπως ο Luis de Góngora, αλλά και κλασικοί όπως ο Cervades, γίνονται πρότυπα για τις δικές του συγγραφικές δημιουργίες. Απόδειξη αποτελεί το ιστορικό δράμα Η Numancia (El cerco de Numancia, 1585 περ.) του Cervades, που τον εμψύχωσε για να συνθέσει το δικό του ηρωικό έργο Το Ηφαίστειο (Δράμα σε τέσσερεις πράξεις, 1962), δραματοποιώντας την πολιορκία της Μονής Αρκαδίου από τους Τούρκους το 1866, και το ολοκαύτωμα των υπερασπιστών της. Την αφορμή είχε δώσει η σκηνική παρουσίαση της Numancia στη Μαδρίτη το 1937 με την πρωτοβουλία του ποιητή και αγωνιστή της ελευθερίας Rafael Alberti, προορισμένη να δηλώσει περίτρανα την αντίσταση της δημοκρατικής Μαδρίτης εναντίον των φασιστικών επιθέσεων. Η πράξη αυτή του Alberti ισοδυναμούσε για τον κρητικό συγγραφέα με πράξη υψηλής συναίσθησης του χρέους απέναντι στη πατρίδα, και τούτο τον είχε ελκύσει να συγγράψειΤο Ηφαίστειο, ενθυμούμενος τα ηρωικά κατορθώματα της φυλής του, και ποθώντας να δώσει στο νέο ελληνικό έθνος ένα έργο ικανό να τον εμπνεύσει σε στιγμές εθνικού κινδύνου. Για τούτο είναι έργο ηθικής οφειλής προς τον συγγραφέα να συμπεριληφθεί η σκηνική παρουσίαση του Ηφαιστείου στις εκδηλώσεις με τις οποίες η Μεγαλόνησος θα τιμήσει εφέτος τους ήρωες και μάρτυρες της Αρκαδικής θυσίας με την συμπλήρωση εκατό πενήντα χρόνων από το Ολοκαύτωμα (1866-2016). Αν τούτο όμως δεν είναι εφικτό, μπορεί να αναγνωστεί το έργο στα σχολεία ή σε δημόσια εκδήλωση, μαζί με τον πανηγυρικό λόγο Μνημόσυνο στους Ήρωες και Μάρτυρες του Μεγάλου Σηκωμού του 1866 (Αθήνα, Οι Εκδόσεις των Φίλων 1976), που εκφώνησε ο Πρεβελάκης στο Ρέθυμνο στις 7 Νοεμβρίου 1966 για τα εκατόχρονα του Ολοκαυτώματος. Το Ηφαίστειο κομίζει διαχρονικό δίδαγμα: πατριώτης είναι εκείνος που ενστερνίζεται την αποστολή του στη ζωή συνυφασμένη με το καθήκον προς την πατρίδα σε καιρό θυσιών.

Διαβάστε στον τοπικό τύπο από το ψηφιοποιημένο υλικό της Δημόσιας Βιβλιοθήκης Ρεθύμνου, τις συνεντεύξεις των συντελεστών της παράστασης,  τις προετοιμασίες και ρεπορτάζ για το σημαντικό αυτό γεγονός που καθόρισε τη ζωή της πολης την εποχή εκείνη.

 

 

 

 

 

Στην τελευταία παράσταση ο Πρεβελάκης ανακηρύσσεται από τον Δήμαρχο Ρεθύμνου Άξιος της πόλης και του επιδίδεται σχετικό μετάλλιο. Ανακηρύσσεται επίσης επίτιμος δημότης Πηγής.

Στην Κρητική Επιθεώρηση της 26-8-1966 δημοσιεύονται τα σχετικά ψηφίσματα:

 

 

 


 


 

7 Νοεμβρίου1966
Ο Π. Πρεβελάκης εκφωνεί στο Ωδείο Ρεθύμνου τον πανηγυρικό λόγο . Πατείστε στον τίτλο για να διαβάσετε το  «Μνημόσυνο στους Ήρωες και τους Μάρτυρες του Μεγάλου Σηκωμού ‘66»

Mnimosyno 8 11 66.JPG